Od Badań do Implementacji Polityki Czystego Powietrza – podsumowanie wydarzenia
2 grudnia 2025 r. w Katowicach odbyło się pierwsze z cyklu ogólnopolskich seminariów popularnonaukowych, które będa realizowane w ramach projektu ACTRIS-PL – krajowej części europejskiej infrastruktury badawczej ACTRIS. Wydarzenie zostało zorganizowane przez IMGW-PIB oraz Instytut Geofizyki PAN, a jego celem była prezentacja dotychczasowych osiągnięć, wyników badań oraz roli ACTRIS w nauce i praktyce ochrony środowiska. Wydarzenie otworzył główny inicjator, dr Leszek Osórdka z IMGW-PIB.
Seminarium odbyło się w miejscu szczególnie istotnym dla tematyki badań — na Śląsku, regionie o długiej historii wyzwań związanych z jakością powietrza.
SESJA I: ACTRIS-PL – Jego Rola dla Nauki i Praktyki
Sesja wprowadzająca skupiła się na strukturze i znaczeniu konsorcjum ACTRIS. Dr hab. Aleksander Pietruczuk (IGF PAN) przedstawił Infrastrukturę Badawczą ACTRIS-PL, która obejmuje 6 stacji obserwacyjnych, mobilną platformę $\text{ULKA}$ i laboratorium analityczne. Następnie dr Artur Szkop (IGF PAN) omówił aerozole i cząstki ultradrobne w atmosferze oraz rolę ozonu troposferycznego.
Zamykając sesję, dr Leszek Ośródka (IMGW-PIB) mówił o badaniach meteorologicznych w warstwie granicznej atmosfery, kluczowych dla ACTRIS-PL. Zaznaczył, że meteorologia determinuje nawet 70% jakości powietrza, a dane z zaawansowanej platformy w Raciborzu (Celiometr, Wind Profiler) służą do analizy inwersji temperatury i stagnacji mas powietrza, które są bezpośrednimi przyczynami smogu.
SESJA II: Pomiary ACTRIS-PL na Śląsku – Przykładowe Wyniki
Druga sesja przyniosła konkretne dane z polskiej sieci ACTRIS.
- Techniki Pomiary Aerozoli In-Situ zostały ponownie przybliżone przez dr. hab. Aleksandra Pietruczuka, który omówił standardy pomiarowe oraz wykorzystanie spektrometrów (SMPS, APS) w celu zapewnienia jednolitego standardu pomiarów w Europie.
- W prezentacji Skład Chemiczny Pyłu Zawieszonego PM_10 dr hab. inż. Katarzyna Jaworek (IPIŚ PAN) przedstawiła wyniki z laboratorium w Zabrzu. Wskazała, że frakcja węglowa stanowi ponad 40% masy PM_2.5, a w sezonie 2022/2023 odnotowano bardzo wysokie stężenia benzo[a]pirenu (nawet 6ng/m3) oraz wzrost udziału biomasy.
- Dr hab. Mariola Jabłońska (UŚ) przedstawiła rezultaty pracy Mobilnego Laboratorium do Pomiarów Aerozoli (ULKA). Podkreśliła skuteczność platformy w sytuacjach kryzysowych, wskazując na wykrycie bardzo wysokich stężeń toksyn uwalnianych z hałdy w Bytomiu oraz nagłe skoki stężeń podczas pożaru w Siemianowicach Śląskich.
SESJA III: Naukowe i Gospodarcze Wykorzystanie ACTRIS-PL
Ostatnia sesja dotyczyła praktycznego zastosowania i przyszłości infrastruktury ACTRIS.
- Dr Anetta Drzeniecka-Osiadacz (UWr) przedstawiła Nowe Spojrzenie na Miejskie Aerozole na przykładzie Wrocławia. Badania multi-instrumentalne ($\text{AMS}$, $\text{Lidar}$, $\text{Sodar}$) wykazały, że stabilne stężenia $\text{SO}_4$ wskazują na daleki transport, a $\text{AMS}$ ujawnił niedoszacowany wpływ ruchu drogowego w modelach ogólnych. Podkreślono, jak rozpad inwersji może „zasysać” zanieczyszczenia z górnych warstw atmosfery.
- O Dostępie do IB ACTRIS-PL i Wykorzystaniu Gospodarczym mówił dr Leszek Ośródka. Zaznaczył, że dane są otwarte i bezpłatne oraz mogą być wykorzystywane nie tylko w nauce (klimat), ale również komercyjnie (np. energetyka wiatrowa).
Sesję zakończył Panel Dyskusyjny, prowadzony przez dr inż. Krzysztofa Klejnowskiego. Głównymi tematami były:
- Implementacja Nowej Dyrektywy UE: Wdrożenie superstacji dla $\text{UFP}$ (Polska potrzebuje 6, $\text{ACTRIS}$ ma 3) oraz wyzwania związane z budową kilkudziesięciu stacji komunikacyjnych dla $\text{NO}_2$.
- Potencjał Big Data i AI: Zgodnie uznano, że wysoka jakość danych jest kluczowa dla tworzenia hybrydowych modeli prognozowania (AI i fizyka chemiczna) i kształcenia nowych kadr w analizie Big Data.
Znaczenie seminarium i kolejne kroki
Wydarzenie w Katowicach było pierwszym z planowanego cyklu regionalnych spotkań ACTRIS-PL, które będą odbywać się co roku w różnych ośrodkach w Polsce.
Stanowiło ważną platformę wymiany wiedzy między naukowcami, ekspertami ochrony powietrza i przedstawicielami administracji.
ACTRIS-PL konsekwentnie buduje nowoczesną, spójną krajową infrastrukturę pomiarową, umożliwiającą prowadzenie badań na najwyższym europejskim poziomie oraz realne wsparcie polityki klimatycznej i środowiskowej.
