Centralne Obserwatorium Geofizyczne w Belsku Dużym

Centralne Obserwatorium Geofizyczne w Belsku Dużym (COG), prowadzone przez IGF PAN, jest stacją tła, na której prowadzone jest szerokie spektrum pomiarów geofizycznych. Stacja usytuowana jest na Nizinie Mazowieckiej, na wysokości 190m n.p.m. W bezpośredniej okolicy znajdują się przede wszystkim pola uprawne oraz sady owocowe. Aglomeracja Warszawska oddalona jest o około 50 km, co ogranicza do minimum jej wpływ na pomiary prowadzone w Belsku. W dziedzinie fizyki atmosfery, prowadzone są podstawowe obserwacje zanieczyszczeń atmosferycznych, gazów śladowych, oraz promieniowania dochodzącego to powierzchni. Mierzone koncentracje zanieczyszczeń są niskie przez większą część roku. Jedynie zimą obserwowane są epizody związane ze spalaniem paliw węglowych w celu ogrzewania domów mieszkalnych. Czyni to z COG doskonałą lokalizację do analizy długofalowych trendów mierzonych parametrów atmosferycznych, jak i obserwacji epizodów adwekcji w dużych odległości.

Komponent aerozolowy sieci ACTRIS znajduje się w trakcie budowy. Na stacji pracuje fotometr słoneczny, który w sposób pasywny mierzy ilość promieniowania dochodzącego do powierzchni bezpośrednio od Słońca, jak również tego rozproszonego przez atmosferę. Do połowy 2026 zostanie zainstalowany pełen zestaw instrumentów do pomiarów bezpośrednich aerozoli (in-situ), który dostarczy informacji o optycznych oraz mikrofizycznych parametrach określających koncentrację i rodzaj obserwowanych zanieczyszczeń.

Badania i pomiary z zakresu fizyki atmosfery

Pierwsze pomiary w zakresie optyki atmosfery i aktynometrii słonecznej rozpoczęto w Belsku w 1957 roku, jeszcze w trakcie budowy Obserwatorium. Pracownia zainaugurowała swoją działalność w 1963 roku, kiedy to rozpoczęto pomiary ozonu atmosferycznego przy jednoczesnej kontynuacji pomiarów aktynometrycznych. Pomiary ozonu atmosferycznego i promieniowania słonecznego są prowadzone do chwili obecnej i stanowią jedną z dłuższych, ciągłych serii tego typu pomiarów na świecie. Pomiary w dziedzinie optyki atmosfery przekształciły się natomiast w badania optycznych właściwości aerozolu atmosferycznego przy pomocy technik teledetekcji (LIDAR, fotometry słoneczne) oraz technik in situ (spektrometry cząstek aerozolu).

Aktualnie są prowadzone w COG następujące badania z zakresu fizyki atmosfery

Pomiary dopływu promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi
Promieniowanie całkowite w zakresie od 300 do 3000 nm
Promieniowanie ultrafioletowe Słońca w zakresach UV-A i UV- B ( Dla UV-B, jest to najdłuższa, ciągła, seria pomiarowa w Europie.)
Pomiary własności aerozolu atmosferycznego
Grubości optyczne aerozolu
Profil pionowy współczynnika ekstynkcji oraz rozpraszania wstecznego aerozolu
Rozkład wielkości cząstek i współczynnika załamania aerozolu
Pomiary całkowitej zawartości ozonu w atmosferze i jego profili (metodą „Umkehr”)
Badanie wpływu aerozolu, ozonu oraz zachmurzenia na dopływ promieniowania słonecznego do powierzchni Ziemi
Pomiary zanieczyszczeń gazowych (gazy śladowe i cieplarniane), takich jak: CO, CO2 , NOX ,
SO2 i O3 – ozon przyziemny

W badaniach wykorzystuje się najnowocześniejszą aparaturę pomiarową, między innymi

LIDAR do pomiarów aerozolu troposferycznego i stratosferycznego
Fotometry słoneczne: CIMEL, POM MK 01L
Spektrometry cząstek aerozolu: SMPS + APS
Miernik pyłu zawieszonego PM10
Spektrofotometry Dobsona oraz Brewera
Pyranometry Kipp & Zonen, CM 11, CM 21
Albedometr Kipp & Zonen CM14
Mierniki promieniowania UV, SL-501A, UV-S-AE-T
Miernik usłonecznienia Kipp & Zonen, CSD-3
Heliograf Campbella – Stokesa
Automatyczna Stacja Meteorologiczna VAISALA typ MILOS 520
Spektrofotometr Brewera MARK IV
Analizatory zanieczyszczeń gazowych: CO, CO2 , SO2 , NOX , ozon troposferyczny
Transmisjometr multispektralny do pomiaru przejrzystości powietrza i widzialności w warstwie przyziemnej atmosfery

Szczegóły stacji i urządzeń rejestrujących

Nazwa: Belsk
Skrót: BEL
Szerokość geograficzna: 51.8355N
Długość geograficzna: 20.7888E
Wysokość: 173 [m n.p.m.]
Głębokość usytuowania: 2 [m]
Typ sejsmometru: STS-2 (broadband)
Typ systemu akwizycji danych: MK6
Format danych: miniseed

Centralne Obserwatorium Geofizyczne
Instytutu Geofizyki PAN
ul.Osiedle PAN 1
05-622 Belsk Duży
Tel.: +48 48 6610820
Tel.: +48 48 6610000

Współrzędne geograficzne
Szerokość: 51°50’10″N
Długość: 20°47’34″E